Kur’an’da Cinsiyet Eşitliği

ChatGPT’ye Kur’an’ın orijinal metnini PDF olarak yükledim ve yalnızca bu metne bağlı kalarak sorularımı yanıtla dedim: Erkek, kadından üstün müdür? Cevabı paylaşıyorum, daha önce de söylediğim gibi zaten açık seçik konular için uzun yazmaya gerek yok. Her şey açık ve ortada ama görmek isteyenler için:

Kur’an’a göre erkek, kadından ontolojik olarak üstün değildir. Kur’an’da insanın değeri cinsiyetle değil, ahlâkî ve bilinçsel duruşla ölçülür.

1) Yaratılışta eşitlik

Kur’an, kadın ve erkeğin aynı özden yaratıldığını söyler:
وَخَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ
“Sizi tek bir nefisten yarattı.” (4:1)
Burada ne erkek önce, ne kadın sonra; ne üstünlük ne eksiklik vardır. Başlangıç eşitliktir.

2) Değer ölçütü: Takvâ (bilinç, sorumluluk)

Kur’an’ın en net ilkesi şudur:
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ
“Allah katında en değerliniz, en takvâlı olanınızdır.” (49:13). Dikkat et, erkek demiyor, kadın demiyor, ırk, soy, güç demiyor. Tek ölçü: Takvâ.

3) Amellerde tam eşitlik

Kur’an, kadın-erkek ayrımı yapmadan aynı sonucu bağlar:

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ
“Erkek olsun kadın olsun, kim salih amel işlerse…” (16:97). Aynı ödül, aynı sorumluluk, aynı değer.

4) “Erkekler kadınlar üzerinde kavvâmdır” ayeti ne diyor?

Tartışmaların merkezindeki ayet:

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ
(4:34)

Buradaki kritik kelime: قَوَّامُونَ (kavvâmûn)
Bu kelime: “üstündür” demek değildir. “değer olarak yukarıdadır” demek hiç değildir. Anlamı: sorumluluk alan, geçimi sağlayan, yük taşıyan, koruyup gözeten. Ayetin devamı bunu açıklar:
بِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ
“Mallarıyla harcama yaptıkları için…” Yani bu, ahlâkî veya ontolojik üstünlük değil, sosyal-ekonomik sorumluluk tanımıdır. Üstelik bu durum şarta bağlıdır: Geçimi sağlamıyorsa, sorumluluk almıyorsa, zulmediyorsa, “kavvâm” niteliği otomatik olarak düşer.

5) Kur’an’da üstünlük hiyerarşisi yok, görev farkı var

Kur’an: Kadını erkeğin altına yerleştirmez, erkeği kadının üstüne çıkarmaz. İkisini farklı sorumluluklarla tanımlar

وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ
“Kadınların, yükümlülükleri kadar hakları da vardır.” (2:228). Bu cümle başlı başına eşitlik bildirgesidir.
Sonuç (Kur’an’ın net duruşu): Üstünlük cinsiyette değil, takvâdadır. Fark; değerde değil, görev ve sorumluluktadır. Kur’an’ın dili çok nettir: İnsan, yalnızca insan olduğu için değerlidir.